ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ : ความหมาย ความสำคัญ และวิวัฒนาการของห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์

1. ความหมายของห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์

ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Library หรือ E-Library) หมายถึง ระบบห้องสมุดที่รวบรวม จัดเก็บ จัดการ และให้บริการทรัพยากรสารสนเทศในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์หรือดิจิทัล โดยอาศัยเทคโนโลยีสารสนเทศและเครือข่ายคอมพิวเตอร์ในการสืบค้น เข้าถึง และเผยแพร่ข้อมูล เพื่ออำนวยความสะดวกให้ผู้ใช้สามารถเข้าถึงสารสนเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพโดยไม่จำกัดเวลาและสถานที่

2. ความสำคัญของห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์

แหล่งการเรียนรู้ที่สำคัญของคนเรา นับตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน คือ ห้องสมุด เนื่องจากห้องสมุดเป็นแหล่งรวบรวมสารสนเทศทุกรูปแบบ ทั้งที่เป็นวัสดุตีพิมพ์ และวัสดุไม่ตีพิมพ์ เพื่อให้ผู้ใช้ได้ค้นคว้าตอบสนองตามความต้องการ ด้วยสภาพปัจจุบันเทคโนโลยีสารสนเทศ เข้ามามีบทบาทต่อการดำเนินชีวิต ในทุก ๆ ด้านไม่ว่าจะเป็นทางด้าน การศึกษา เศรษฐกิจ สังคม ซึ่งจากการพัฒนาทางเทคโนโลยีสารสนเทศ ทำให้ความรู้ต่างๆ ถูกนำเช้าสู่ระบบดิจิตอลมากขึ้นด้วยห้องสมุดซึ่งเป็นหน่วยงานที่จะต้องให้บริการทางด้านสารสนเทศยู่แล้ว จึงจำเป็นอย่างที่สุดที่จะต้องมีการพัฒนา ปรับเปลี่ยน เพื่อให้มีศักยภาพแห่งการเรียนรู้มากยิ่งขึ้น สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงในยุคปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการจัดการข้อมูลให้อยู่ในรูปแบบดิจิตอล เพื่อความสะดวก และรวดเร็วในการนำข้อมูลนั้นมาใช้ ก่อให้เกิดการประหยัดเวลาและค่าใช้จ่าย เพิ่มความสามารถในการเรียนรู้ ข้อมูล ข่าวสาร ได้ครบถ้วน รวดเร็ว จากเหตุผลดังกล่าว ห้องสมุดส่วนใหญ่ในปัจจุบัน จึงได้มีการปรับเปลี่ยนตัวเองไปสู่ระบบห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ มากขึ้น (สุนิษา ขันนุ้ย, 2550)

ห้องสมุดดิจิทัลหรือห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์มีความสำคัญในฐานะโครงสร้างพื้นฐานด้านสารสนเทศที่สนับสนุนการเรียนรู้ การเรียนการสอน และการวิจัย โดยช่วยให้ผู้ใช้สามารถเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศได้อย่างสะดวก รวดเร็ว ยืดหยุ่น และไม่จำกัดเวลาและสถานที่ อันเป็นการยกระดับประสิทธิภาพในการสืบค้น การใช้ประโยชน์จากสารสนเทศ และการเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้ใช้ทุกกลุ่ม การพัฒนาเทคโนโลยีดิจิทัลยังทำให้ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์มีศักยภาพมากกว่าการเป็นแหล่งจัดเก็บข้อมูลเพียงอย่างเดียว โดยสามารถเชื่อมโยงฐานข้อมูลและทรัพยากรสารสนเทศระหว่างเครือข่ายห้องสมุดทั้งในระดับประเทศและระดับนานาชาติ รองรับการใช้งานของผู้ใช้จำนวนมากพร้อมกัน ยกระดับคุณภาพการให้บริการผ่านระบบสืบค้นและบริการออนไลน์ ตลอดจนช่วยลดข้อจำกัดด้านเวลา ค่าใช้จ่าย และพื้นที่ในการเข้าถึงสารสนเทศ ส่งผลให้ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์เป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาสังคมแห่งการเรียนรู้ การสร้างองค์ความรู้ใหม่ การส่งเสริมการวิจัย และการขับเคลื่อนการศึกษาในยุคดิจิทัลอย่างต่อเนื่อง