นโยบายการใช้ปัญญาประดิษฐ์

ระบบเผยแพร่ผลงานวิชาการ ตระหนักถึงบทบาทของปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) ที่เข้ามามีส่วนสำคัญในการสนับสนุนการผลิตผลงานทางวิชาการ ทั้งในด้านการเขียน การวิเคราะห์ข้อมูล และการจัดการองค์ความรู้ การใช้ปัญญาประดิษฐ์จำเป็นต้องอยู่ภายใต้กรอบของความถูกต้อง ความโปร่งใส และจริยธรรมทางวิชาการ เพื่อรักษามาตรฐาน ความน่าเชื่อถือ และความรับผิดชอบต่อสังคมวิชาการในระดับสากล

ด้วยเหตุนี้ ระบบเผยแพร่ผลงานวิชาการ จึงกำหนดนโยบายการใช้ปัญญาประดิษฐ์สำหรับผู้เขียน ผู้ประเมินผลงาน และกองบรรณาธิการ โดยยึดแนวทางขององค์กรสากลด้านจริยธรรมการตีพิมพ์ ทั้งนี้ AI ถือเป็นเครื่องมือสนับสนุน มิใช่ผู้สร้างองค์ความรู้หลัก และไม่สามารถแทนที่ความรับผิดชอบของมนุษย์ได้

1. คำจำกัดความ (Definitions)

1.1 ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) หมายถึง ระบบหรือเครื่องมือที่ใช้เทคโนโลยีการเรียนรู้ของเครื่อง (Machine Learning) การประมวลผลภาษาธรรมชาติ (Natural Language Processing: NLP) หรือเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง ซึ่งสามารถสร้าง วิเคราะห์ แก้ไข หรือปรับปรุงเนื้อหาได้โดยอัตโนมัติหรือกึ่งอัตโนมัติ เช่น ChatGPT, Gemini, Copilot หรือระบบในลักษณะเดียวกัน

1.2 เครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ (AI Tools) หมายถึง โปรแกรม ซอฟต์แวร์ หรือแพลตฟอร์มที่พัฒนาบนพื้นฐานของปัญญาประดิษฐ์ ซึ่งผู้ใช้สามารถนำมาใช้เพื่อสนับสนุนกระบวนการวิจัย การเขียน หรือการวิเคราะห์ข้อมูล

1.3 การใช้ปัญญาประดิษฐ์ (Use of AI) หมายถึง การนำปัญญาประดิษฐ์มาใช้ในขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่งของการผลิตผลงานทางวิชาการ เช่น การสร้างข้อความ การวิเคราะห์ข้อมูล การสรุปเนื้อหา หรือการปรับปรุงภาษา

1.4 การเปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI Disclosure) หมายถึง การระบุรายละเอียดเกี่ยวกับการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างโปร่งใส ได้แก่ ชื่อเครื่องมือ บทบาท และขอบเขตการใช้งาน ในส่วนที่เหมาะสมของผลงานทางวิชาการ

2. แนวปฏิบัติสำหรับผู้เขียน (Guidelines for Authors)

2.1 การใช้ปัญญาประดิษฐ์ในระดับที่เหมาะสม ผู้เขียนสามารถใช้ปัญญาประดิษฐ์เป็นเครื่องมือสนับสนุนในการจัดทำผลงานทางวิชาการ เช่น การตรวจสอบภาษาและไวยากรณ์ การปรับปรุงสำนวนทางวิชาการ การจัดรูปแบบเอกสาร หรือการช่วยวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้น โดยการใช้ต้องไม่แทนที่กระบวนการคิด วิเคราะห์ และสังเคราะห์ของผู้เขียน

2.2 การเปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์ ผู้เขียนต้องเปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างชัดเจน โดยระบุเครื่องมือที่ใช้ บทบาท และขอบเขตการใช้งาน ในส่วนของวิธีดำเนินการวิจัย (Methodology) หรือกิตติกรรมประกาศ (Acknowledgements) เพื่อความโปร่งใสและสามารถตรวจสอบได้

2.3 ความรับผิดชอบต่อเนื้อหา ผู้เขียนต้องรับผิดชอบต่อความถูกต้อง ความน่าเชื่อถือ และความสมบูรณ์ของเนื้อหาทั้งหมดของผลงานทางวิชาการ รวมถึงข้อมูล ผลการวิจัย และแหล่งอ้างอิง แม้ว่าจะมีการใช้ปัญญาประดิษฐ์ช่วยในกระบวนการใดก็ตาม

2.4 การตรวจสอบความถูกต้องและอคติของข้อมูล ผู้เขียนต้องตรวจสอบข้อมูลที่ได้จากปัญญาประดิษฐ์อย่างรอบคอบ รวมถึงพิจารณาความเอนเอียงที่อาจเกิดขึ้น และแก้ไขให้เหมาะสมก่อนนำเสนอในผลงานทางวิชาการ

2.5 การใช้ปัญญาประดิษฐ์ในงานวิเคราะห์ข้อมูล ในกรณีที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการวิเคราะห์ข้อมูล ผู้เขียนควรระบุรายละเอียดที่สำคัญ เช่น ชื่อเครื่องมือ เวอร์ชัน หรือหลักการทำงานโดยสังเขป เพื่อให้สามารถตรวจสอบหรือทำซ้ำได้

2.6 การใช้ปัญญาประดิษฐ์ที่ไม่เหมาะสม ผู้เขียนต้องไม่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในลักษณะดังต่อไปนี้

• สร้างข้อมูลเท็จ หรือบิดเบือนผลการวิจัย
• สร้างแหล่งอ้างอิงที่ไม่มีอยู่จริง
• ใช้ปัญญาประดิษฐ์เขียนผลงานทางวิชาการแทนโดยไม่มีการตรวจสอบและปรับแก้อย่างเหมาะสม
• ใช้เพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบการคัดลอกผลงาน (plagiarism)
• ใช้สร้างข้อมูล ภาพ หรือเนื้อหาโดยไม่เปิดเผย
• การใช้ในลักษณะอื่นที่ขัดต่อจริยธรรมการตีพิมพ์

3. การบังคับใช้และความรับผิดชอบ (Enforcement and Responsibility)

3.1 การปฏิบัติตามนโยบาย ผู้เขียน ผู้ประเมินผลงาน และผู้ดูแลระบบ/บรรณาธิการ ทุกฝ่ายต้องปฏิบัติตามนโยบายการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างเคร่งครัด โดยการใช้ปัญญาประดิษฐ์ต้องอยู่ภายใต้หลักความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และจริยธรรมทางวิชาการ

3.2 ผลกระทบจากการไม่ปฏิบัติตามนโยบาย ผลงานทางวิชาการที่ไม่เป็นไปตามนโยบายนี้ อาจถูกดำเนินการอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่าง ดังต่อไปนี้

• ปฏิเสธการตีพิมพ์ก่อนเข้าสู่กระบวนการเผยแพร่
• ให้แก้ไขหรือชี้แจงเพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้ปัญญาประดิษฐ์
• ถอนผลงานทางวิชาการระหว่างกระบวนการพิจารณา
• เพิกถอนผลงานทางวิชาการภายหลังการตีพิมพ์ ตามหลักจริยธรรมการตีพิมพ์

3.3 การตรวจสอบและกระบวนการทางจริยธรรม ในกรณีที่สงสัยว่ามีการใช้ปัญญาประดิษฐ์ในลักษณะที่ไม่เหมาะสม เช่น การสร้างข้อมูลเท็จ การไม่เปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์ หรือการสร้างแหล่งอ้างอิงที่ไม่มีอยู่จริง จะดำเนินการตรวจสอบตามแนวทางจริยธรรมการตีพิมพ์ โดยอาจให้ผู้เขียนชี้แจงหรือส่งหลักฐานประกอบ

3.4 ความรับผิดชอบของผู้เขียน ผู้เขียนต้องรับผิดชอบต่อเนื้อหาทั้งหมดของผลงานทางวิชาการ รวมถึงส่วนที่มีการใช้หรือได้รับความช่วยเหลือจากปัญญาประดิษฐ์ โดยไม่สามารถโอนความรับผิดชอบดังกล่าวให้แก่เครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ได้

3.5 การรักษามาตรฐานทางวิชาการ มาตรการดังกล่าวมีขึ้นเพื่อรักษามาตรฐานสากลด้านความโปร่งใส ความน่าเชื่อถือ และความซื่อสัตย์ทางวิชาการของผลงานทางวิชาการ